temp/text | datapanik

Tekst: In de zaak-Ana en Angelica Cajamarca
is de menselijkheid van papier
Van: Elvis Peeters
Datum: De Morgen 31-07-2007
Subject: sans papiers

In de zaak-Ana en Angelica Cajamarca
is de menselijkheid van papier

We zullen steeds meer menselijkheid moeten opofferen om asielzoekers als Ana en Angelica tegen te houden of weer van onze bodem te verwijderen. Hoe ver willen we daarin gaan?

Ana Cajamarca en haar dochter Angelica, confronteren ons opnieuw met een oud zeer dat maar niet wil helen.
Dit keer krijgt de asielproblematiek het gezicht van een elfjarig meisje dat hier school loopt, vriendjes heeft en een moeder die gescheiden leeft van haar vader. Het zou een Belgische situatie kunnen zijn (een gescheiden moeder met haar dochter, werkend aan een nieuwe relatie), hadden ze niet de Ecuadoraanse nationaliteit.
Maar wie hier woont, school loopt, vrienden heeft, een leven uit bouwt, maakt deel uit van onze samenleving, ongeacht de papieren die zij al of niet kan voorleggen. Mensen zijn thuis waar ze die thuis maken, hoe goed of hoe kwaad ook. Papieren worden niet met de mens mee geboren, ze worden achteraf verstrekt. Wat hier ter discussie staat, is het papier of de mens.

Papieren zijn hulpmiddelen. Ze houden verband met wetten, grenzen, rechten, plichten, verordeningen, richtlijnen. Papieren functioneren binnen een samenleving die daarop is afgestemd. Papier legt dingen vast waar je naar kunt teruggrijpen. Een samenleving is afgestemd op papieren, voor zover deze een antwoord bieden op de gestelde problemen.

Een gezonde samenleving evolueert. Voortdurend ontstaan er momenten waarop nieuwe inzichten aan het papier moeten worden toevertrouwd. Het komt eropaan die momenten te (h)erkennen. Steeds zullen de papieren achterop hinken bij de levende mens. Papieren zijn niet meer dan een vastgelegde momentopname. Daarna gaat het leven verder. Een mens zonder papieren werpt ons terug tot de essentie van het bestaan.
Ieder van ons is bij zijn geboorte een mens zonder papieren geweest. Niemand heeft hem gevraagd wat hij hier te zoeken had, of hij om politieke of economische redenen op de wereld kwam. Hij werd opgenomen in de samenleving en kreeg daarbij een bewijs op papier van zijn bestaan en een identiteit. Dat is hoe gewoonlijk wordt omgegaan met mensen zonder papieren.

Niet elke mens wordt alleen maar geboren uit een vrouw. Sommige duiken op aan een bushalte in Dilbeek en gedragen zich verdacht. Maar de essentie blijft dezelfde: een mens geeft te kennen hier zijn geluk te beproeven. Wat staat hen bij het verkrijgen van een verblijfsvergunning en de nodige papieren in de weg? Wetten en praktische bezwaren. De wetten zijn duidelijk: als Ana en Angelica hier ooit asiel hadden aangevraagd, zouden ze dat niet hebben gekregen. En de praktische bezwaren zijn overweldigend. Onze samenleving kan niet zomaar iedereen opvangen, daar hebben we immers de middelen niet toe.

Is dat zo?
Enkele jaren geleden al bleek uit universitair onderzoek dat om aan iedere aardbewoner de welvaart van een gemiddelde Belg te verstrekken, wij vier aardbollen nodig hebben. We hebben er maar één. Dus kunnen we er niet vanuit gaan dat iedereen het recht heeft op onze gemiddelde welvaart. Hebben wijzelf dat recht? Ofwel eisen we onze welvaart op, en vinden we dat drie vierden van de wereldbevolking daar geen recht op heeft. Ofwel geven we drie vierden van onze welvaart op en gunnen we elke aardbewoner evenveel. Pas op dat ogenblik heeft niemand nog een reden om zijn thuis te verlaten omdat het elders beter is.

Als wij de middelen niet hebben, wie dan wel?
Onze regio behoort tot de rijkste van de wereld. Hebben wij hard moeten werken voor die welvaart? Ja, daar is hard voor gewerkt. Maar niet alleen door ons die ervan profiteren. Als vandaag bananen uit Ecuador in onze winkels liggen, hebben landgenoten van Ana en Angelica die ginder zijn gebleven die veelal voor een hongerloon geoogst en naar het schip gebracht. Zonder lageloonlanden zouden we onze welvaart niet kunnen betalen.

Onze gemoedsrust verdraagt niet dat we dit soort elementen bij de asielproblematiek betrekken. Want dan is elke economische vluchteling niet anders dan een politieke vluchteling. De vrije markt is een economisch systeem dat berust op een politieke keuze. Dat maken de ontwikkelingen in China en Rusland ons nog maar eens duidelijk.

Reeds in 1995 schreef de filosoof Jacques Derrida over de asielproblematiek: "Het onderscheid tussen het economische en het politieke is dus niet alleen abstract of inconsistent, maar ook hypocriet en pervers". Twaalf jaar later duurt de hypocrisie gewoon voort.

De migratie vanuit armere gebieden naar de rijkere heeft zulke fundamentele oorzaken dat ze niet valt tegen te houden. Niet met een Fort Europa, noch met andere middelen.

We zullen steeds meer menselijkheid moeten opofferen om asielzoekers als Ana en Angelica tegen te houden of weer van onze bodem te verwijderen. Hoever willen we daarin gaan? Dit keer wegen hier wonen, school lopen, vrienden en vriendinnetjes hebben en trouwplannen niet op tegen een ontbrekend papier.
Vrijheid is geen vodje papier.

Hebben wij last van al die asielzoekers, vluchtelingen, gelukszoekers? Natuurlijk wel. Onze ruimte is beperkt, we hebben andere gewoonten, onze sociale zekerheid staat onder druk, de Russische en Albanese maffia is hier actief, buitenlandse georganiseerde dievenbendes,... Dat is reëel en onaangenaam.

Maar dat is ook de samenleving die we tot stand hebben gebracht. België ligt niet in een parallelle wereld, maar maakt deel uit van een wereldgemeenschap waartoe ook Darfur, Kongo, Irak, Palestina, Israël, Haïti, Nigeria en Ecuador horen. Onze welvaart zweeft niet in het ijle, maar wordt geschraagd door een vrije markt die alleen vrij is voor wie ze kan betalen. De anderen moeten stelen of het zonder doen.

Wie het lef heeft zoveel welvaart op te eisen als wij, moet daarvan de gevolgen dragen.

Elvis Peeters
schrijver, muzikant en toneelauteur; zijn jongste roman "De ontelbaren" peilt naar de binnenlandse gevolgen van een miljoenenmigratiestroom en haalde de shortlist van de Libris Literatuurprijs 2006.
Publicatiedatum tekst: verschenen in De Morgen 31-07-2007 (Opiniemakers)